System pierwszej pomocy w firmie

Spis treści:

  • Organizacja systemu pierwszej pomocy
  • Wypadki przy pracy w 2020 r.
  • Apteczki pierwszej pomocy
  • Punkty pierwszej pomocy
  • Pracownicy wyznaczeni do udzielania pierwszej pomocy
  • Kursy i szkolenia z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej

Organizacja systemu pierwszej pomocy

System pierwszej pomocy w przedsiębiorstwie jest szeregiem działań oraz zdefiniowanych procedur zgodnych z obowiązującymi przepisami prawa, które mają na celu przeciwdziałanie katastrofom, awariom przemysłowym i wypadkom w miejscu pracy, a także ograniczaniem ich skutków. Wdrożenie odpowiednich rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo, w tym zapewnienie sprawnego udzielania różnych form pomocy przedmedycznej jest obowiązkiem każdego pracodawcy.
Podczas tworzenia systemu pierwszej pomocy w danej firmie zawsze powinno się wziąć pod uwagę charakter jej działalności i specyfikę wykonywanej pracy. Wstępna analiza zagrożeń dostarcza wielu cennych informacji umożliwiających stworzenie konkretnych procedur, które eliminują lub w znacznym stopniu minimalizują ryzyko wystąpienia groźnej sytuacji. Nieznajomość czyhających w środowisku pracy niebezpieczeństw jest poważnym błędem i może być przyczyną nieudolnych czynności ratunkowych i zastosowania przypadkowych środków do udzielania pomocy przedlekarskiej. Tworzenie systemu pierwszej pomocy z zakładzie pracy obejmuje m. in.:
• umieszczenie apteczek pierwszej pomocy,
• utworzenie punktów pierwszej pomocy,
• wyznaczenie pracowników do udzielania pierwszej pomocy,
• zapewnienie profesjonalnych kursów i szkoleń z zakresu udzielania pierwszej pomocy.

Wypadki przy pracy w 2020 r.

Każdego dnia w naszym kraju dochodzi do ogromnej ilości różnych wypadków przy pracy. Z danych GUS wynika, że w 2020 r. odnotowano ich aż 62740. Liczba poszkodowanych była mniejsza niż w 2019 r. (o 24,6% mniej), a co za tym idzie wskaźnik wypadkowości spadł z 6,15 do 4,62. Najwięcej zdarzeń miało miejsce w województwie dolnośląskim, a najmniej w województwie mazowieckim. Tylko 0,3% osób zginęło. Okazuje się, że najbardziej urazogenne było zderzenie i/lub uderzenie w nieruchomy obiekt (31,1%). Na drugim miejscu znajduje się ruchomy obiekt. Następnie kontakt z ostrym lub szorstkim i chropowatym przedmiotem, zbyt duże obciążenie fizyczne i psychiczne. Mniej przypadków było spowodowanych uwięzieniem, czy zmiażdżeniem, a najmniej porażeniem prądem, kontaktem z ciepłem lub zimnem, niebezpiecznymi chemikaliami oraz agresją innych ludzi lub zwierząt. Zdecydowana większość wypadków przy pracy (60,8%) wynikała z błędnego postępowania pracownika. Duży odsetek z tych w momencie zdarzenia poruszał się (36,1%). Jeżeli chodzi o lokalizację urazów, to w 79,6% przypadków dotyczyło kończyn górnych (44,2%) i dolnych (35,4%).

Apteczki pierwszej pomocy

Nie ma żadnych przepisów narzucających ilość, umiejscowienie, jak i wyposażenie apteczek pierwszej pomocy. Decyduje o tym pracodawca, który zawsze powinien skonsultować się ze specjalistą z dziedziny medycyny ratunkowej (lekarzem i/lub ratownikiem medycznym) w celu weryfikacji poprawności swoich działań. W trosce o bezpieczeństwo pracowników apteczek nie powinno się umieszczać tylko i wyłącznie w pobliżu stanowisk pracy o podwyższonym ryzyku wypadku, ale również w każdym innym wydziale/oddziale danej firmy.

Miejsca, w których zostały one zainstalowane powinny być przede wszystkim ogólnodostępne, prawidłowo oznaczone zgodnie z Polską Normą oraz powinna przy nich widnieć instrukcja wraz z listą pracowników wyznaczonych do udzielania pomocy przedmedycznej. Kupowanie losowej apteczki w przypadkowym sklepie nie zawsze się sprawdza, ponieważ nie ma apteczek uniwersalnych. Przy ich wyborze należy wziąć pod uwagę specyfikę danej pracy i uwzględniać potencjalne wypadki podczas jej wykonywania. W biurze, gdzie prawdopodobieństwo niebezpiecznego dla zdrowia i/lub życia zdarzenia jest dużo mniejsze niż np. w hali produkcyjnej wystarczą najprostsze egzemplarze. Polskie firmy bardzo często korzystają z niemieckich norm DIN (niem. Deutches Institut für Normung). Pomimo, że w naszym kraju nie są one obowiązkowe, to w znacznym stopniu ułatwiają skompletowanie apteczki pierwszej pomocy. Tabela 1. prezentuje wyposażenie poszczególnych apteczek wg norm DIN, natomiast tabela 2. przedstawia ich zalecaną ilość w zależności od specyfiki wykonywanej pracy.

Dobrym  rozwiązaniem są apteczki modułowe. Różnią się one od zwykłych apteczek, ponieważ składają się z kilku niezależnych, mobilnych (wyciąganych lub zrywanych) elementów, z czego każdy jest opisany. Zostały one zaprojektowane, skonstruowane i wyposażone w taki sposób, aby maksymalnie usprawnić czynności związane z udzielaniem pierwszej pomocy. Chodzi tutaj m. in. o czas, który w ratownictwie odgrywa niezwykle istotną rolę.

Punkty pierwszej pomocy

Punkty pierwszej pomocy są nieodłączną częścią właściwie zorganizowanego systemu pierwszej pomocy zazwyczaj w przedsiębiorstwach. Najczęściej przyjmują one formę szafy odpowiednio oznaczonej, wyposażonej i przystosowanej do przeprowadzania działań polegających na zabezpieczeniu miejsca zdarzenia i udzielenia różnych form pomocy przedmedycznej. Do tej pory nie ustanowiono żadnych odgórnych zasad mówiących, kiedy w zupełności wystarczyłyby apteczki pierwszej pomocy, a kiedy niezbędne jest zainstalowanie punktu pierwszej pomocy.

Eksperci z dziedziny BHP zalecają, aby znalazły się one wszędzie tam, gdzie istnieje zwiększone zagrożenie zdrowia i/lub życia pracowników. Pracodawca powinien wziąć pod uwagę także częstotliwość występowania czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych, które w znacznym stopniu przyczyniają się do powstania wypadków przy pracy. Tak samo jak w przypadku apteczek pierwszej pomocy, nie ma żadnych przepisów narzucających ilość, umiejscowienie oraz wyposażenie punktów pierwszej pomocy. Przykładowe wyposażenie punktu pierwszej pomocy dla przemysłu znajduje się w tabeli 3.

Pracownicy wyznaczeni do udzielania pierwszej pomocy

W każdej firmie z sektora MŚP, w każdym wydziale/oddziale, na każdej zmianie powinni zostać wyznaczeni odpowiednio przeszkoleni pracownicy, ponieważ nawet najlepiej wyposażona apteczka lub punkt pierwszej pomocy stają się bezużyteczne, w momencie, kiedy nie ma w pobliżu kogoś, kto się zna na wykorzystaniu ich zawartości. Mogą to być pojedyncze osoby lub grupy osób z przedstawicielem na czele.

Pracownicy, którzy posiadają wykształcenie medyczne/ratownicze, koniecznie powinny znaleźć się wśród osób wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej, a w przypadku grupy – przewodzić nią. Pracodawca każdorazowo powinien skonsultować z potencjalnym kandydatem zamiar nadania mu dodatkowej misji. Nie wolno narzucać nikomu tak odpowiedzialnej funkcji bez wcześniejszej rozmowy, ponieważ osoba, która panicznie boi się krwi w ogóle nie zatamowałaby krwotoku lub zrobiłaby to nieskutecznie. Ten przykład pokazuje, że wszystkie działania pracodawcy powinny być skrupulatnie przemyślane. Podsumowując, nie wszyscy pracownicy muszą zostać wyznaczeni do niesienia różnych form pomocy przedlekarskiej, ale w trosce o ich bezpieczeństwo warto zastanowić się nad przeszkoleniem wszystkich, ponieważ wypadki zdarzają się nie tylko przy pracy, ale również w drodze do pracy i w domu.

Kursy i szkolenia z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej

Kwestia kursów i szkoleń z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej jest kwestią sporną, ponieważ i w tym przypadku w dalszym ciągu nie ma żadnych przepisów, a co za tym idzie nic nie precyzuje kwalifikacji, które powinny posiadać lub nabyć osoby wyznaczone przez pracodawcę. W żadnym wypadku autor nie neguje obowiązkowych szkoleń wstępnych i okresowych z bezpieczeństwa i higieny pracy, które również poruszają tematykę pierwszej pomocy, nie mogą być wyznacznikiem zadania opisanego w poprzednim podrozdziale.  Należy pamiętać, że ratownictwo jest rozbudowaną dziedziną.  Zdaniem autora, jako właściciela firmy medyczno-szkoleniowej z kilkuletnim już doświadczeniem w organizowaniu i prowadzeniu różnego rodzaju kursów, pracodawcy zawsze powinni dołożyć wszelkich starań, aby wyznaczony pracownik nabył wiedzę i umiejętności adekwatne do niebezpieczeństw, które występują w jego wydziale/oddziale. Oczywistym jest, że inne zagrożenia występują w pracy biurowej, a inne w hali produkcyjnej, gdzie jest dużo różnych maszyn, narzędzi itd. W związku z tym podstawowe kursy z pierwszej pomocy nie zawsze są błędem, ale w innych przypadkach po prostu mogą okazać się niewystarczające. Niekiedy warto rozważyć kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy, trwający kilkadziesiąt godzin, który wyczerpująco porusza różnorodne zagadnienia. Wiele firm szkoleniowych oferuje także tzw. szkolenia specjalne. Oznacza to, że są one dostosowane do specyfiki danej firmy, indywidualnie zaprojektowane, a ich czas trwania i zakres materiału odpowiadają uprzednio wykonanej analizie zagrożeń.

W dobie pandemii COVID-19 modne stały się kursy i szkolenia online na różnych platformach e-learningowych. Nie są one tak samo skuteczne co te stacjonarne, ale w dzisiejszych czasach są alternatywnym rozwiązaniem dla wielu przedsiębiorstw, w których wewnętrzne procedury wykluczają w siedzibie obecność obcych osób, w tym instruktorów pierwszej pomocy. W celu zapewnienia jak największej jakości i efektywności procesu przekazywania wiedzy i umiejętności wszystkie wyżej wymienione opcje powinny być realizowane przez wykwalifikowaną kadrę lekarzy, pielęgniarek lub ratowników medycznych posiadających odpowiednie przygotowanie pedagogiczne lub kurs metodyczny dla instruktorów. Nie jest nigdzie powiedziane, że tylko i wyłącznie te osoby mogą prowadzić kursy i szkolenia z pierwszej pomocy. Jednakże moim zdaniem specjalista BHP nie nauczy kogoś w należytym stopniu czynności ratowniczych, chyba, że posiada dodatkowo wykształcenie medyczne, w tym praktyczne umiejętności, ponieważ tylko taki stan rzeczy jest w stanie zagwarantować wysoki poziom bezpieczeństwa w firmie.

W ramach ciekawostki warto dodać, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 października 2018 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, szkoły są jednymi z nielicznych zakładów pracy, w których musi zostać przeszkolonych 100% personelu pracowniczego.

Kursy i szkolenia podstawowej pierwszej pomocy:

Kwalifikowana pierwsza pomoc: